CurieuzenAir is een wetenschappelijk onderzoek waarbij de bevolking de handen uit de mouwen steekt. Burgers verzamelen data over luchtkwaliteit onder leiding van professionele wetenschappers. Zo helpen ze mee om een uitdagend wetenschappelijk probleem op te lossen. Het doel is om luchtkwaliteit in heel Brussel nauwkeurig in kaart te brengen: van Ter Kamerenbos tot in de Wetstraat!
3.000 CurieuzenAirs onderzoeken de luchtkwaliteit in Brussel
Hoe gezond is de lucht in jouw straat?
CurieuzenAir bracht in oktober 2021 de luchtkwaliteit in Brussel zeer gedetailleerd in kaart door op 3.000 verschillende plekken te meten. Dat is zeer ambitieus, en daarom riepen we de hulp in van burgers. Gezinnen, bedrijven, verenigingen en scholen konden zelf aan de slag om de luchtkwaliteit te meten aan hun woning, appartement of gebouw. Dit gebeurde door een eenvoudige meetopstelling op te hangen buiten aan het raam.
Gedurende een hele maand werd zo de concentratie van stikstofdioxide (NO2) in de buitenlucht gemeten. Dit is een belangrijke indicator van luchtverontreiniging veroorzaakt door het verkeer. Brussel is internationaal de eerste hoofdstad waar met behulp van burgers de luchtkwaliteit in kaart gebracht wordt. Het onderzoek is dan ook een primeur en kan een voorbeeld zijn voor andere Europese steden.
Met de meetdata van CurieuzenAir zullen we veel beter de effecten van NO2 op de gezondheid kunnen inschatten. Zo kunnen we vervolgens beleidsmakers beter informeren en adviseren, wat dan weer de Brusselaar ten goede komt. Kortom: een project voor en door burgers.
CurieuzenAir wil in de eerste plaats de wetenschap een belangrijke stap vooruithelpen. De vraag is eenvoudig: hoe goed is de luchtkwaliteit in Brussel? Dit is een moeilijker wetenschappelijk probleem dan het op het eerste zicht lijkt. Het antwoord hangt immers sterk af van waar je bent in Brussel. De luchtkwaliteit verschilt sterk van plek tot plek door het zogenaamde ‘street canyon’-effect. In een drukke straat blijven de vervuilende stoffen langer hangen en is de luchtkwaliteit slechter. In een nabijgelegen park of open ruimte kan de luchtkwaliteit dan weer opmerkelijk beter zijn.
Omdat de luchtkwaliteit zo sterk verschilt van plek tot plek, moeten we dus op heel veel plekken meten. Als wetenschappers kunnen we dit onmogelijk zelf voor mekaar krijgen, en daarom doen we beroep op de Brusselaar. Door samen de luchtkwaliteit op 3.000 plaatsen in Brussel te meten, bekomen we een dataset die van onschatbare wetenschappelijke waarde is, en toelaat om de blootstelling van de bevolking aan NO2 zeer nauwkeurig te bepalen. Daarnaast worden dezelfde data ook gebruikt om een complex computermodel voor luchtkwaliteit te verbeteren.
Stikstofdioxide (NO2) ontstaat bij verbranding op hoge temperatuur, zoals in de motor van een auto. Ongeveer de helft van de stikstofdioxide-uitstoot in Brussel is afkomstig van het verkeer. Dieselwagens produceren daarbij meer NO2 dan benzinewagens.
Hoge NO2 concentraties hebben belangrijke effecten op de gezondheid (irritatie van de luchtwegen, verergering van astma of chronische bronchitis), en hebben daarnaast ook een invloed op het milieu (door de vorming van smog en zure regen).
CurieuzenAir hecht enorm veel belang aan de betrouwbaarheid van de metingen. Zorgvuldigheid en nauwkeurigheid zijn van het grootste belang voor de wetenschap, en dus ook voor de burgerwetenschap. CurieuzenAir meet de luchtkwaliteit daarom met een gestandaardiseerde meetopstelling, die eenvoudig is en toch zeer betrouwbare data oplevert.
De meting van NO2 in de buitenlucht gebeurt met twee diffusiebuisjes, die in de neus van een makelaarsbord zitten. Dit bord wordt 4 weken opgehangen aan de buitenkant van het raam. Om zeker te zijn van correcte meetresultaten worden twee buisjes opgehangen. Het makelaarsbord zorgt er dan weer voor dat op elke plek de meetbuisjes op dezelfde afstand van het raam hangen.
In elk buisje zit een laagje gel dat selectief NO2-moleculen uit de lucht absorbeert. Na 4 weken gaan de buisjes naar het laboratorium voor analyse. Hier wordt de totale hoeveelheid NO2 die ‘gevangen’ is in de gel bepaald, waarna de gemiddelde concentratie aan NO2 in de buitenlucht kan worden berekend. De meetresultaten ondergaan vervolgens een strenge kwaliteitscontrole, en worden geijkt aan de meetstations van Leefmilieu Brussel.
CurieuzenAir is geinspireerd op de CurieuzeNeuzen-projecten in Antwerpen en Vlaanderen. CurieuzenAir is een initiatief van Universiteit Antwerpen, Brussels stadsbeweging BRAL en de Université Libre de Bruxelles. Het project kwam tot stand dankzij de betrokken partners.
CurieuzenAir maakt deel uit van het Brussels Clean Air Partnership, een initiatief gefinancierd door Bloomberg Philanthropies. Het Brussels Clean Air Partnership tracht samen met universiteiten, ngo’s en lokale overheden een wetenschappelijk gefundeerde, gecoördineerde aanpak uit te werken om de luchtverontreiniging in het hele Brussels Hoofdstedelijk Gewest terug te dringen.
